Kiến trúc Baroque, đặc trưng và sự kỳ vĩ trong nghệ thuật kiến trúc

Kiến trúc Baroque đã tồn tại xuyên suốt thế kỷ 17 và 18, khi đó những kiến trúc sư đại tài và các nghệ nhân đã cùng nhau tạo ra phong cách nghệ thuật kì vĩ mang tên Baroque. Được đặc trưng bởi các hoạ tiết trang trí công phu, lộng lẫy, tráng lệ, Baroque tái hiện khung cảnh thoát tục và gợi cảm hứng về đấng siêu phàm.

 Kiến trúc Baroque, đặc trưng và sự kỳ vĩ trong nghệ thuật kiến trúc

Không chỉ nổi tiếng ở thể kỉ 17, 18, đến nay, các công trình kiến trúc Baroque vẫn khiến nhân loại phải ngả mũ thán phục bởi sự tráng lệ, kỹ vĩ trong thiết kế và vẻ đẹp trường tồn với thời gian.

Nhắc đến lịch sử kiến trúc Âu Châu, người nghe khó có thể quên được các trường phái nổi tiếng như Roman, Gothic, Baraque, Byzantine, Phục Hưng….đó đều là những nét nghệ thuật tiêu biểu cho phong cách của một thời đại. cùng với đó, người ta vẫn không quên nhắc đến Baroque (Ba Rốc) gắn liền với nét kiến trúc ở thờ bao gồm hội họa, kiến trúc, âm nhạc đã cải tiến và phát triển rực rỡ và lan ra khắp các nước Châu Âu thời bấy giờ. Các công trình kỳ vĩ ấy vẫn sừng sững cho tới ngày nay.

Kiến trúc Baroque là gì?

Kiến trúc Baroque (Ba Rốc) là thuật ngữ dùng để mô tả phong cách xây dựng của thời kỳ Baroque, Ý. Bắt đầu từ cuối thế kỷ 17, trên cơ sở kế thừa ngôn ngữ của kiến trúc thời Phục hưng, các nhà nghệ sĩ, kiến trúc sư đã sáng tạo ra một phong cách mới mang tính chất hùng biện, sân khấu. Phong cách này thường dùng để phô trương sức mạnh của Nhà thờ và chính quyền chuyên chế. Kiến trúc Baroque đã trở nên phức tạp và cầu kỳ hơn với hình dáng, ánh sáng và bóng với cường độ mạnh.

Nghệ thuật kiến trúc Baroque đi ngược lại với lối nghệ thuật kiến trúc thời Phục Hưng. Kiến trúc Phục Hưng khá cứng nhắc do thừa hưởng từ Hy Lạp cổ đại và La Mã cổ đại trong những khi Baroque lại nhấn mạnh đến hiệu quả ảnh ảo, làm cho công trình có chiều sâu sâu hơn, chiều dài dài hơn.  Kiến trúc Baroque được nhận ra thuận tiện bởi những hình oval đặc trưng, các hình oval này xuất hiện ở mọi nơi từ những chi tiết không khó đến phức tạp, những chi tiết uốn lượn đến các góc nhỏ khuất trên cao.

Lịch sử ra đời của phong cách kiến trúc Baroque

Kiến trúc Baroque trực tiếp liên quan đến Kháng cải cách – một phong trào trong giáo hội Công giáo, cách tự cải cách chính nó để đáp trả cải cách Tin Lành.

Vào đầu thế kỷ thứ 13, tại Roma, một bộ phận tín đồ của nhà thờ nhận thấy sự mục nát trong tín ngưỡng nên đã đứng lên kêu gọi mọi người cùng cải cách tôn giáo, cùng chống lại những áp đặt khắt khe của nhà thờ. Từ đó, các tín đồ của đạo Thiên Chúa chia làm 2 phe, một bộ phận nhỏ đỏi cải cách lập ra đạo Tin Lành, chống đối lại với Đạo Thiên Chúa chính thống.

Trải qua gần 3 thế kỉ, mãi đến thế kỉ thứ 16,  Đạo Thiên Chúa chính thống mới tạm trấn áp được đạo Tin Lành bằng vũ lực. Tuy nhiên, thực tế thì sự chống đối vẫn diễn ra âm thầm và ngày càng lan rộng.

Phong trào chống cải cách của giáo hội Roma đã vô tình sản sinh ra đặc trưng của kiến trúc Baroque. Chúng khởi nguồn từ việc Giáo hội Thiên Chúa giáo đã đưa ra một vài chương trình chống cải cách tôn giáo nhằm mở rộng thanh thế, uy tín cho nhà thờ trong dân chúng.

Dưới sự chỉ đạo của Giáo hoàng và giáo hội, ở Roma đã hình thành phong cách kiến trúc Baroque. Baroque có nguyên do từ tiếng Bồ Đào Nha là “Barroco”, tiếng Tây Ban Nha là “Barrueco”. Chúng tức là những viên ngọc không có quy luật hay có hình thù kì dị, nghĩa là tất cả những gì không tuân theo các quy định về tỉ lệ, mà chiều theo tính khí bất thường của nghệ sĩ. Do đó, phong cách Baroque khiến người ta khó mà nắm bắt xác thực những quy luật cũng như hướng cải tiến và phát triển của nó.

Đặc trưng của kiến trúc baroque: Sự kịch tính và mãnh liệt

Đặc điểm kiến trúc thời kỳ Phục Hưng khá cứng nhắc vì chúng được thừa hưởng từ Hy Lạp và La Mã cổ đại. Trong khi đó, nghệ thuật kiến trúc Baroque cải tiến và phát triển theo hướng hoàn toàn ngược lại. Baroque đặc trưng bởi các họa tiết trang trí công phu, tráng lệ, lộng lẫy, chúng tái hiện khung cảnh thoát tục và gợi cảm hứng về đấng siêu phàm.

Đặc trưng của kiến trúc Baroque là “ánh sáng phóng đại, cảm xúc mãnh liệt, thoát khỏi sự kiềm chế và thậm chí là một loại chủ nghĩa giật gân nghệ thuật”.

Kiến trúc Baroque không mô tả cách sống của người dân tại thời điểu đó. Tuy nhiên, lối kiến trúc này lại gắn bó nghiêm ngặt với phong trào phản cải cách tôn giáo, do đó, phong cách này tái khẳng định và cường điệu hóa chiều sâu cảm xúc của đức tin Công giáo và vinh danh nhà thờ và chế độ quân chủ”. Phong cách Baroque như một lời đáp trả đối với cải cách Tin Lành.

Đặc điểm của nghệ thuật kiến trúc Baroque là sự hùng vĩ, lộng lẫy, tráng lệ, sự hưng phấn của tinh thần và cảm xúc mãnh liệt, phong cách này cũng coi trọng hiệu quả của thị giác, sự hòa hợp giữ hiện thực và hư ảo, sự tương phản giữ bóng tối và ánh sáng, giữ tỉ lệ và nhịp điệu của vật liệu.

Đặc trưng của kiến trúc Baroque đạt tới sự thống nhất nghệ thuật với nghệ thuật trang trí hoành tráng, mang đến ấn tượng mạnh, mặt bằng cầu kì kết hợp với những đường cong lượn mềm mại.

Ở kiến trúc Baroque, người ta thấy sự vận động liên tục của những bức tường uốn lượn đầy ấn tượng, lối kiến trúc này thường thấy ở các nhà hát, nhà thờ. Không chỉ nhấn mạnh hiệu quả của ảo ảnh, Baroque còn được đặc trưng bởi những luồng ánh sáng chuyển động và sự âm vang của âm thanh khi được phát ra dù chỉ đơn giản là một tiếng động nhỏ.

Những luồng ánh sáng kỳ bí được chiếu khắp nơi kì diệu đến mức người tìn không thể tìm ra được điểm xuất phát của ánh sáng đó. Ngoài ra, người ta còn nhận ra được các công trình kiến trúc Baroque thông qua những cái cột có kích thước lớn và thường chồng cao hai tầng, cửa sổ lớn hình chữ nhật, một cửa bé hơn hình tròn, nửa tròn hay hình oval.

Công trình không tuân theo một quy luật cố định mà theo cảm hứng của người nghệ sĩ tạo ra. Hay nói theo cách khác là chúng bao gồm yếu tố kiến trúc rời rạc và không hoàn chỉnh một cách có chủ ý.

– Kiến trúc Baroque sử dụng ánh sáng một cách mạnh mẽ, hiệu ứng tương phản, tiêu biểu là ở nhà thờ Weltenburg, hoặc ánh sáng đồng bộ với một loạt cửa sổ như ở nhà thờ Weingarten.

– Baroque sử dụng phong phú một số loại màu sắc và hoa văn trang trí (Putti hoặc kiểu dáng nhân vật làm bằng gỗ) thường mạ vàng, thạch cao, vữa, đá cẩm thạch)

– Tranh trần có tỷ lệ lớn.

– Mặt ngoài thường đặc trưng bởi những phần nhô cao hướng tâm.

– Nội thất là không gian cho hội họa, điêu khắc và nghệ thuật đắp hình nổi (nổi bật nhất là vào GĐ cuối của Baroque).

– Một trong những đặc trưng của kiến trúc Baroque là sử dụng hiệu ứng huyền ảo như trompe  l’oeil (một kỹ thuật nghệ huật liên quan đến việc tạo hình ảnh nhìn sống động như không gian 3 chiều) và sự pha trộn giữa hội họa và kiến trúc.

– Hình dạng mái vòm ở Bayern, cộng hòa Séc, Ba Lan và Baroque Ukraina.

– Cấu trúc mái vòm không tròn như phong cách kiến trúc Roman, cũng không được phép vót nhọn như kiến trúc Gothic, kiến trúc Baroque thường xây dựng mái vòm theo như hình dạng quả lê.

Những công trình kiến trúc Baroque nổi tiếng trên thế giới

– Kiến trúc Baroque của Ý

Có thể nói, Ý là cái nôi của Baroque, đây được xem như vùng đất gợi nguồn cảm hứng cho rất nhiều các nhà kiến trúc sư trên thế giới như Pietro da Cortona, Guarino Guarini, Borromini, Bernini,…Mặc dù mỗi người đều có phong thái khác nhau, nhưng nhìn chung, các nhà kiến trúc đều thể hiện được phong cách kiến trúc Baroque trong từng chi tiết nhỏ, từ đó truyền đạt được không khí hùng vĩ của Baroque. Một số công trình kiến trúc Baroque tiêu biểu tại ý

– Kiến trúc Baroque của Pháp

Pháp là đất nước sở hữu những tòa nhà mang đặc trưng của kiến trúc Baroque, không những thế, đây còn là “cái nôi của Baroque” với nhiều công trình và đội ngũ kiến trúc sư giỏi. Trong số đó tiêu biểu là: Jules Hardouin Mansart(1646-1708) – kiến trúc sư vĩ đại nhất nước Pháp, Jacques Lemercier, Louis Le Vau (1612-70), Francois Mansart (1598-1666), Salomon de BroBaroquee.

– Kiến trúc Baroque của Đức

Trong các nước có các công trình kiến trúc Baroque, có lẽ Đức là đất nước gần gũi  với mô hình Ý nhất. Kiến trúc Baroque ảnh hưởng đến Đức muộn so với các quốc gia khác, chính vì Đức mà trong nửa đầu của thế kỷ XVII đã bị tàn phá bởi Chiến tranh trong quãng ba mươi năm.

Mặc dù tiếp cận muộn hơn song các nhà kiến trúc sư của Đức vẫn thể hiện “cái hồn” của kiến trúc Baroque một cách hoàn hảo. Đặc biệt hơn, các nhà kiến trúc sư này còn nhận được sự bảo trợ nhiệt tình từ là một số tòa án hoàng gia, ducal, và giám mục của Đức.

Những kiến trúc sư Đức vối phong cách Baroque nổi tiếng có thể kể đến như: Johann Balthasar Neumann, Johann Bernhard Fischer von Erlach, Johann Lukas von Hildebrandt, Matthaus Poppelmann,…